

Tuần 9:
Tiết: 33,34

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

 BẠCH TUỘC
(Trích “Hai
vạn dặm dưới
đáy biển” –
Giuyn Vecnơ)

I. KIẾN THỨC NGỮ VĂN
Chia sẻ những hiểu biết của em về
truyện khoa học viễn tưởng:
- Khái niệm
- Đề tài
- Sự kiện
- Tình huống
- Cốt truyện
- Nhân vật
- Bối cảnh

Em đã đọc truyện khoa
học viễn tưởng nào? Ấn
tượng của em về truyện
đã đọc. Nó dựa trên
chứng cứ khoa học nào?

Đọc SGK/58 tìm câu trả lời

1. Khái niệm:

-Truyện khoa học
viễn tưởng là những
tác phẩm văn học mà
ở đó, tác giả tưởng
tượng, hư cấu dựa
trên thành tựu của
khoa học công nghệ.

-Truyện khoa học viễn
tưởng rất ít khi chứa các
yếu tố thần kì, siêu
nhiên mà luôn dựa trên
những kiến thức hoặc lí
thuyết khoa học tự
nhiên tại thời điểm tác
phẩm ra đời.

2. Đặc điểm
 Đề tài
 Sự kiện

 Tình
huống
 Cốt
truyện

Thường gắn với các lĩnh vực khoa học như công nghệ tương lai,
du hành vũ trụ, người ngoài hành tinh, khám phá đại dương và
lòng trái đất.
Từ sự kiện có thật, nhà văn tưởng tượng ra nội dung câu chuyện:
Ví dụ: Từ việc bắt đầu có tàu ngầm thô sơ, Véc- biw đã tưởng
tượng ra con tàu No-ti-lớt (Nautilus) có đặc điểm như một tàu
ngầm hiện đại.
Đột ngột bất ngờ, có phần li kì, mạo hiểm.
- Gắn với các sự kiện khoa học công nghệ
- Các sự kiện “đi trước thời gian”
- Những tình huống táo bạo bất ngờ

2. Đặc điểm
 Nhân
vật
 Bối
cảnh

- Những con người thông
thái (nhà khoa học, nhà phát
minh, sáng chế…)
Gắn với đề tài của truyện
Ví dụ: Câu chuyện trong
tiểu thuyết “Hai vạn dặm
dưới đáy biển” diễn ra trong
nhiều ngày, nhiều thời điểm,
ở một không gian biển cả
rộng lớn (hai vạn dặm)
hoành tráng và bí hiểm.

3. Một số truyện khoa học viễn
tưởng nổi tiếng

“Người máy có mơ
về cừu điện không?”
Là tiểu thuyết khoa
học viễn tưởng của
nhà văn Mỹ Philip K.
Dick, được xuất bản
lần đầu vào năm 1968

“Cỗ máy thời
gian”
Tiểu thuyết thuộc
thể loại khoa học
viễn tưởng của nhà
văn H. G. Wells,
được xuất bản vào
năm 1895. 

“The Martian”- “Người trở
về từ sao hỏa” là một tiểu
thuyết khoa học viễn tưởng
đầu tay năm 2011 do Andy
Weir viết. Cuốn sách ban đầu
được tự xuất bản trên blog
của Weir, ở định dạng được
đăng nhiều kỳ. Năm 2014,
cuốn sách được tái bản sau
khi Crown Publishing Group
mua bản quyền xuất bản độc
quyền. 
Wikipedia (Tiếng Anh)

“Nơi khu rừng chạm
tới những vì sao”
Tác giả: Glendv
Vanderah
Đứng thứ 11 trong Top
1000 Truyện Giả tưởng
- Huyền Bí - Phiêu
Lưu bán chạy

“Một chín tám tư”
là tên một tiểu thuyết
dystopia phát hành
năm 1949 của nhà
văn người Anh
George Orwell. Kể từ
khi ra đời vào năm
1949, “Một chín tám
tư” đã được xem là
tác phẩm kinh điển về
tư tưởng chính trị và
khoa học giả tưởng.

II. TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc
Chia sẻ những hiểu biết của em về tác phẩm:
+ Tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
+ Đề tài, chủ đề
+ Tình huống
+ Ngôi kể và tác dụng của ngôi kể
+ Tình huống hấp dẫn được mô tả trong văn bản
+ Nhân vật xuất hiện trong văn bản
+ Nêu bối cảnh mà các nhân vật xuất hiện

2.Tác giả

 Giuyn Vec-nơ
(1828-1905) là
nhà văn nổi tiếng
của Pháp.

- Là người đi tiên
phong trong thể loại
truyện khoa học
viễn tưởng và được
coi là một trong
những “cha đẻ” của
thể loại này.

- Ông là người có tác
phẩm được dịch nhiều
thứ ba trên thế giới,
những tác phẩm của
ông cũng được chuyển
thể thành phim nhiều
lần.

3. Tác phẩm:
 Hoàn cảnh ra đời: Tác
phẩm “Hai vạn dặm dưới
đáy biển” của Véc-nơ ra
đời năm 1870.
- Khi đó, tàu ngầm mới đang
được thử nghiệm ở mức độ
sơ khai, bạch tuộc cũng chỉ
mới được một số người đi
biển bắt gặp.

- Những hiểu biết
và thành tựu
khoa học:
+ Tàu ngầm mới
đang được thử
nghiệm
+ Bạch tuộc đã
được phát hiện.

- Không có các yếu tố
thần kì, siêu nhiên:
+ Cuộc thám hiểm bằng
tàu ngầm mà không phải
bằng một phương tiện thần
kì.
+ Giao chiến với bạch
tuộc bằng vũ khí và sức
lực của con người, không
có sự trợ giúp của thần
linh

4.Văn bản “Bạch tuộc”

Tranh minh họa
về loài bạch
tuộc khổng lồ
trong tiểu thuyết
"Hai vạn dặm
dưới đáy biển"

Đề tài/
Chủ đề
Câu
chuyện
khám phá
đại dương
đầy bí ẩn
Sức
mạnh
chiến
thắng tự
nhiên của
con người

Sự kiện

Bối cảnh

Tình huống

Nhân vật

Ngôi kể

Từ việc
bắt đầu
có tàu
ngầm thô
sơ, Vecnơ đã
tưởng
tượng ra
con tàu
No-ti-lơt

Không
gian biển
cả rộng
lớn đầy bí
hiểm.
 Thời
gian diễn
ra trong
nhiều
ngày

Tàu No-ti-lớt
sau khi xuống
đại dương đã
chạm trán và
chiến đấu dũng
cảm với đàn
bạch tuộc khổng
lồ

 Giáo sư
A-rôn-nac
người say
mê khám
phá sinh
vật biển.
 Thuyền
trưởng Nêmô

Ngôi 1 làm chuyện
kể khách
quan.

1
1
Hình ảnh bạch tuộc

II.ĐỌC

HIỂU VĂN
BẢN

2
Cuộc giao chiến
với con bạch tuộc

1. Hình ảnh bạch tuộc
Hoàn cảnh xuất hiện:
Tàu No-ti-lớt lặn sâu
xuống biển tới hai, ba ngàn
mét và đến ngày 20 tháng 4
lại nổi lên “cách mặt biển
một ngàn năm trăm mét”.

 Hình ảnh bạch tuộc khổng lồ

- Qua lời kể của nhân vật
tôi “Con bạch tuộc khổng
lồ”,“dùng các loại súng bắn
nhưng vô hiệu vì lao nhọn và
đạn xuyên qua thân bạch
tuộc như qua một khối thịt
đông” đã giới thiệu được về
con bạch tuộc, tạo ấn tượng
và sự tò mò của bạn đọc.

- Cuộc trò chuyện của Nét, Công xây
với giáo sư A-rôn-nác: đã gợi cho bạn
đọc hình dung về những con bạch tuộc
là con vật to lớn, khổng lồ, rất đáng sợ,
bí ẩn dưới đại dương.
+ Con bạch tuộc dài chừng sáu mét.
+ Trên đầu có tám cái vòi, ngọ ngoạy
trong nước biển như một con rắn.
+ Hai hàm của nó rất giống mỏ vẹt,
nhưng lớn hơn nhiều

 Hình ảnh bạch tuộc khổng lồ:
- Hình ảnh bạch tuộc khi xuất hiện:
+ Dài chừng tám mét
+ Nó bơi lùi rất nhanh.
+ Mắt nó màu xanh xám, nhìn thẳng không động đậy.
+ Tám chân từ đầu mọc ra, dài gấp đôi thân và luôn luôn uốn cong.
+ Có hai trăm rưỡi cái giác ở trong vòi.
+ Hàm răng giống cái mỏ vẹt bằng sừng, luôn luôn mở ra, khép lại.
+ Lưỡi nó cũng bằng chất sừng, hàm răng nhọn, rung lên bần bật mỗi khi thò
ra khỏi mồm.
+Thân hình thoi.
+ Nặng chừng hai mươi, hai lăm tấn.
+Màu sắc thay đổi từ xám chỉ sang nâu đỏ.
+ Vòi bạch tuộc có khả năng mọc lại.

 Hình ảnh bạch tuộc khổng lồ
  Bằng trí tưởng tượng
phong phú, miêu tả rất
cụ thể, chi tiết, rõ ràng,
tác giả giúp độc giả
hình dung được bạch
tuộc là một loài vật
đáng sợ - một con vật
rất to lớn, như một con
quái vật dưới biển sâu...

Chi tiết thể hiện trí tưởng tượng rất
phong phú về bạch tuộc:
+ Bạch tuộc có đuôi và đuôi có thể
mọc lại.
+ Khối thịt của bạch tuộc nặng chừng
hai mươi, hai lăm tấn.
+ Mực đen của bạch tuộc không gây
hại cho con người.

 Những yếu tố cho thấy người viết có những hiểu biết và dựa
vào thành tựu của khoa học, không có các yếu tố thần kì, siêu
nhiên như truyện truyền thuyết, cổ tích:
- Dựa vào những hiểu
biết và thành tựu khoa
học:
+ Tàu ngầm mới đang
được thử nghiệm
+ Bạch tuộc đã được
phát hiện

- Không có các yếu tố thần
kì, siêu nhiên:
+ Cuộc thám hiểm bằng tàu
ngầm mà không phải bằng
một phương tiện thần kì.
+ Giao chiến với bạch tuộc
bằng vũ khí và sức lực của
con người, không có sự trợ
giúp của thần linh.

2. Cuộc giao chiến với con bạch tuộc.
PHIẾU HỌC TẬP 2:
1) Đoạn trích kể lại sự kiện gì? Theo
em, tình huống hấp dẫn nhất được mô tả
là tình huống nào?
2) Tìm chi tiết thể hiện cuộc chiến đấu
của các thủy thủ với những con bạch
tuộc? Lòng dũng cảm, tình yêu thương
và tinh thần đồng đội được thể hiện
trong văn bản như thế nào?

 1. Chi tiết về cuộc chiến đấu của đoàn thủy thủ với con bạch tuộc.
Con bạch tuộc
Đoàn thủy thủ
........................... .............................................................................
2. Cuộc giáp chiến với bạch tuộc kết thúc như nào? Tạo sao mắt Nê-mô ứa lệ ?
…………………………………..........................................................................
Nhận xét biểu hiện lòng dũng cảm, tình yêu thương đồng đội của đoàn thủy thủ:
…………………………………….......................................................................
3. Em học tập được những gì về nghệ thuật kể, tả của tác giả về trận giao chiến
giữa các thủy thủ và con bạch tuộc?
- Nghệ thuật kể chuyện: ……….............................................................
- Sử dụng từ ngữ: …………….................................................................

2. Cuộc giao chiến với con bạch tuộc.
a. Hoàn cảnh, sự kiện:  

 Con tàu bị mắc kẹt, chân
vịt không thể quay được
nữa. Những người trên tàu
ngầm No-ti-lớt chiến đấu
với những con bạch tuộc.

 Tình huống hấp dẫn nhất
được mô tả trong văn bản
là tình huống Nét Len bị
một con bạch tuộc quật
ngã, trong gang tấc anh đã
được Nê-mô giải cứu.

b. Cuộc giao chiến với bạch tuộc và lòng dũng cảm, tình yêu
thương và tinh thần đồng đội của các thủy thủ đoàn.

Chi tiết về cuộc chiến đấu của đoàn thủy
thủ với con bạch tuộc.
Con bạch tuộc

Đoàn thủy thủ
Sẵn sàng giáp chiến với con bạch tuộc
Một cái vòi dài trườn xuống dưới khổng lồ.
thang như một con rắn, hai chục cái
vòi nữa thì ngoằn ngoèo ở phía trên. Thuyền trưởng Nê-mô chặt đứt phăng cái
vòi khủng khiếp.
Một cái vòi lao tới nhấc bổng người Thuyền trưởng Nê-mô chặt đứt phăng cái
thủy thủ lên.
vòi khủng khiếp.
Viên thuyền phó, các thủy thủ và ba nhà
khoa học chiến đấu với những con bạch
tuộc khác đang bò trên thành tàu.
“Phun ra chất lỏng màu đen”, cuốn “Chúng tôi xông đến lũ bạch tuộc”
theo một người thủy thủ xuống biển. “Ai nấy đều sôi sục căm thù!”

Chi tiết về cuộc chiến đấu của đoàn thủy
thủ với con bạch tuộc.
Con bạch tuộc

Đoàn thủy thủ
“Nét Len phóng lao nhọn vào những cái
Một con bạch tuộc quật ngã Nét, mắt xanh xám của lũ quái vật”
định nuốt chửng anh “Cái mỏ đáng Nê-mô lao đến cứu Nét “Lưỡi rìu của Nêsợ của quái vật đã hác hốc ra ở phía mô cắm phập vào mồm quái vật”
trên Nét”
“Nét thoát chết liền đứng dậy và phóng
ngập mũi lao vào tim kẻ thù”.
“Thuyền trưởng Nê-mô, mình nhuốm đầy
“Lũ bạch tuộc chiến bại, phần bị
máu đứng lặng người bên chiếc đèn pha
chết, phần bị thương, cuối cùng phải
mà nhìn xuống biển cả vừa nuốt mất một
bỏ chiến trường mà lẩn xuống biển
người đồng hương của mình. Mắt Nê-mô
sâu”
ứa lệ”

Chi tiết về cuộc chiến đấu của đoàn thủy
thủ với con bạch tuộc.
Con bạch tuộc
Đoàn thủy thủ
Đoàn thủy thủ dũng cảm, kiên
cường chống lại lũ quái vật biển sâu.
Trong cuộc chiến đó, ta không chỉ
Đàn bạch tuộc hung hãn, tàn
thấy được sự anh dũng mà còn thấy
bạo, sẵn sàng giết chết đoàn
được tinh thần đoàn kết, tình yêu
thủy thủ nhưng cuối cùng đã
thương. Những người thủy thủ
nhận kết cục thua trận, phải
không ngại nguy hiểm để cứu đồng
chạy trốn xuống biển.
đội của mình, và họ rất đau đớn
trước sự hi sinh của một người đồng
hương.

 Nghệ thuật kể, tả trận giao chiến.
 Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn,
kịch tính, hấp dẫn.
 Sử dụng những từ ngữ giàu
sức biểu cảm cùng những câu cảm
thán bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ
của người tham gia cuộc chiến.
 Giúp người đọc hình dung rõ
được sự cam go, nguy hiểm của
cuộc chiến.

 IV. TỔNG KẾT

1. Hãy chỉ ra đặc sắc nghệ
thuật của văn bản.
- Xây dựng cốt truyện
- Tình huống
- Ngôi kể
- Nghệ thuật kể chuyện
- Bối cảnh
- Ngôn ngữ

2. Nêu khái quát
nội dung văn bản.
3.
Từ câu chuyện
trên, em rút ra bài
học gì khi gặp
những tình huống
khó khăn và thử
thách nguy hiểm
trong cuộc sống?

1. Nghệ thuật
- Xây dựng cốt truyện + Dựa trên thành tựu khoa học công nghệ
tàu ngầm, bạch tuộc
- Tình huống
+ Li kì, hấp dẫn bất ngờ thể hiện sự li kì
mạo hiểm của hành trình thám hiểm khám
phá đại dương của đoàn thủy thủ và các nhà
khoa học.
+ Không sử dụng yếu tố thần kì, siêu nhiên.
- Ngôi kể

+ Ngôi thứ nhất làm cho câu chuyện kể chân
thực, bộc lộ cảm xúc của người kể

1. Nghệ thuật
 Kết hợp kể, tả, biểu cảm để cuốn hút
- Nghệ thuật kể
chuyện hấp dẫn thú vị
người đọc.
 Tạo ra bối cảnh diễn ra trong nhiều ngày,
- Bối cảnh
nhiều thời điểm, ở không gian của biển cả
rộng hớn, hoành tráng, bí ẩn.
 Ngôn ngữ đối thoại, sử dụng từ ngữ giàu
- Ngôn ngữ
sức gợi hình, gợi cảm và có nhiều từ ngữ
bộc lộ cảm xúc, câu cảm thán

 2. Nội dung:
Qua cuộc chiến đấu dũng
cảm của đoàn thủy thủ trên
tàu No-ti-lớt với những con
bạch tuộc khổng lồ hung dữ,
văn bản thể hiện lòng dũng
cảm, kiên cường, trách
nhiệm, tình yêu thương và
tinh thần đồng đội của
những người thủy thủ.

 3. Bài học cuộc sống
- Dũng cảm, đối mặt với nguy hiểm khó khăn
- Người kiên cường, dũng cảm, mạnh mẽ sẽ luôn là
người chiến thắng.
- Biết yêu thương, sẻ chia giúp đỡ những người gặp
khó khăn
- Không nên ích kỉ chỉ nghĩ đến lợi ích của bản thân
mình bỏ mặc người khác.
- Đoàn kết tạo nên sức mạnh để vượt qua khó khăn thử
thách, vươn đến chiến thắng

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP.
Bài 1: Hãy sắp xếp các chi tiết, sự kiện sau theo trình tự xuất hiện trong đoạn
trích Bạch tuộc.
1
2
3
4
5

Lũ bạch tuộc thất bại, lặn xuống biển sâu.
Cuộc chiến giữa đoàn thủy thủ với những con bạch tuộc khổng lồ.
Những con bạch tuộc khổng lồ xuất hiện.
Đoàn tàu No-ti-lớt lặn giữa biển
Cuộc nói chuyện giữa "tôi" và Nét về những con bạch tuộc khổng lồ.

Bài 2:Nhân vật nào trong đoạn trích “ Bạch tuộc” để lại trong em nhiều ấn tượng nhất? Hãy
miêu tả ( Khoảng 4,5 dòng) hoặc vẽ trên giấy chân dung nhân vật này?

4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
BẢNG KWLH
Cột K
Liệt kê những
điều em đã biết
về truyện khoa
học viễn tưởng
 
 ...

Cột W
Liệt kê những
điều em muốn
biết thêm về
truyện khoa
học viễn tưởng
 
 ...

Cột L
Liệt kê những
điều em đã biết
được từ bài
học về truyện
khoa học viễn
tưởng
 ...

Cột H
Liệt kê những điều
em sẽ tiếp tục tìm
hiểu về truyện
khoa học viễn
tưởng.
 
 ...

Nhiệm vụ 1:
Hoàn thiện cột
L,H trong bảng
KWLH

Nhiệm vụ 2: Tìm đọc một văn
bản thuộc truyện viễn tưởng và
tìm hiểu văn bản trên cơ sở
những điều em đã biết khi đọc
hiểu truyện khoa học viễn tưởng:
+ Nhận biết một số yếu tố hình
thức (Sự kiện, tình huống, cốt
truyện, nhân vật, bối cảnh…)
+ Nhận biết nội dung (đề tài, chủ
đề, ý nghĩa câu chuyện)

PHIẾU 3. ĐỌC HIỂU TRUYỆN KHOA HỌC
VIẾN TƯỞNG
Tên tác phẩm (văn bản).......................................................
Tác giả:..................................................................................
- Đề tài, chủ đề
 
- Sự kiện
 
- Tình huống
 
- Cốt truyện
 
- Nhân vật
 
- Bối cảnh
 
- Chủ đề, ý nghĩa tác phẩm
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Hoàn thiện các bài tập: Nhân vật nào trong đoạn
trích “Bạch tuộc” để lại cho em nhiều ấn tượng
nhất? - Hãy miêu tả (khoảng 4 - 5 dòng) hoặc vẽ trên
giấy chân dung nhân vật này.
- Chuẩn bị câu hỏi đọc hiểu Văn bản 2: Chất làm gỉ
(Rây-Bret-bo-ry)